خانوادهای میخواهد آخر هفته سفر کند. نمیداند الان کدام استان در بهترین فصل است، در جاده اینترنت ندارد و نگران ایمنی بچههاست. «کجا بریم؟» برای همین ساخته شد: یک اپ رایگان اندروید که بیشترش بدون اینترنت کار میکند. این نوشته میگوید هوش مصنوعی کجا کمک کرد، کجا اشتباه کرد و چطور آن اشتباهها پیدا شد.
مسئله چه بود و چه محدودیتهایی داشت؟
هدف یک جمله بود: هر خانواده یا کولهگرد تازهکار در ده ثانیه بفهمد کجا برود و چطور امن برود. چهار محدودیت کار را هدایت کرد.
- آفلاین: اطلاعات استانها، غذاها، جشنها و ایمنی داخل خود اپ است؛ فقط هوای زنده، نقشهی کوچک و مسیر دقیق ماشین اینترنت میخواهند.
- رایگان: بدون اشتراک، تبلیغ و ردیاب، برای همیشه.
- سبک: نسخهی ۱٫۰٫۰ حدود ۱٫۳ مگابایت است و روی گوشیهای معمولی اجرا میشود.
- بیقضاوت: نکتههای ایمنی با زبان دوستانه و با دلیلشان نوشته شوند، نه با امر و نهی.
چه کاری را به هوش مصنوعی سپردیم و چه کاری را نه؟
هوش مصنوعی سرعت میدهد، ولی تشخیص درست و غلط با انسان است. جدول زیر تقسیم کار واقعی این پروژه است.
| کار | هوش مصنوعی | انسان |
|---|---|---|
| نوشتن کد اپ | کد کامل برنامه با Kotlin و Jetpack Compose | تصمیم دربارهی ساختار، سادگی و منوها |
| دادهی استانها و غذاها | پیشنویس توضیحها و جستوجو در منابع | دیدن توضیحهای بیربط و خواستن راستیآزمایی |
| راستیآزمایی | مقایسهی خودکار مختصات و تاریخها با منبع | انتخاب منبع معتبر و حذف موارد مشکوک |
| آزمون | آزمون خودکار کلیکبهکلیک روی گوشی | استفادهی واقعی و گزارش آنچه درست کار نمیکرد |
| لحن و ایمنی | بازنویسی متنها | تصمیم: اول ایمنی، بدون قضاوت آدمها |
- تعریف مسئله
یک جمله بهاضافهی چهار محدودیت.
- نسخهی اول
کد و پیشنویس داده با کمک هوش مصنوعی.
- راستیآزمایی
مقایسهی مختصات، تاریخها و سالهای ثبت با منبع.
- آزمون روی گوشی
کلیکبهکلیک، روی گوشی واقعی.
- سادهسازی
سه تب، «سفر من» و لحن بدون قضاوت.
دادهها چطور راستیآزمایی شد؟
پیشنویس اول توضیح مکانها ظاهر درستی داشت، ولی صاحب پروژه دید بسیاری از توضیحها به خود مکان ربطی ندارند. پس همه از نو نوشته شد و هر مکان با مختصاتش در ویکیپدیا مقایسه شد. حدود ۲۵ مختصات اصلاح و چند مکانِ اشتباه یا در استانِ اشتباه حذف شد.
سال ثبت جشنها و آیینها در یونسکو هم از فهرست رسمی خود یونسکو گرفته شد. چند سالِ نوشتهشده در پیشنویس اشتباه بود. تاریخ مهرگان، قالیشویان و گلابگیری قمصر هم با منابع خبری و گردشگری بررسی شد. درس این بخش: متنِ روان هوش مصنوعی را درست فرض نکنید.
طلوع و غروب را چطور دقیق کردیم؟
فرمول سادهی اول برای سپیده و تاریکی تا دو دقیقه خطا داشت. آن را با روش کامل محاسبهگر خورشیدی NOAA عوض کردیم و نتیجه را برای هشت شهر ساحلی با کتابخانهی نجومی Astral مقایسه کردیم. اختلاف در همه کمتر از یک دقیقه شد. یک سرویس آنلاین هم یک تا دو دقیقه با هر دو فرق داشت؛ پس به یک منبع تنها اعتماد نکنید.
آزمون روی گوشی واقعی چه پیدا کرد؟
یک اسکریپت آزمون، همهی ۳۱ استان، همهی فیلترها، ابزارها و ضبط صدا را روی یک گوشی سامسونگ کلیکبهکلیک امتحان کرد. حدود ۱۵ اشکال پیدا و رفع شد؛ چند نمونه:
- خراسان شمالی اصلاً در فهرست نبود؛ ۳۰ استان داشتیم، نه ۳۱.
- ماه «دی» داخل کلمهی «اردیبهشت» و «فروردین» هم پیدا میشد و پیشنهاد «الان کجا بریم؟» اشتباه درمیآمد.
- صفحهکلید هنگام باز شدن اپ خودبهخود باز میشد و دکمهی بازگشت بعد از تایپ باید دو بار زده میشد.
- با برگشتن از یک استان یا ابزار، فهرست به بالا میپرید و نوشتهی بعضی دکمهها وسط کلمه میشکست.
چرا ایمنی را اول گذاشتیم و لحن را بدون قضاوت؟
هدف این بود که خانوادهها راحت به اپ اعتماد کنند. اپ ۳۷ نکتهی ایمنی ساده دارد؛ مثل شنا فقط در محدودهی غریقنجات، چادر نزدن در مسیل، و روشن نکردن وسیلهی گرمایشی داخل چادر بهخاطر گاز مونوکسید کربن. هر استان نکتههای مخصوص خودش را دارد و اگر هوا رعدوبرق یا گرمای شدید باشد، هشدار میدهد.
لحن هم مهم بود. «هرگز تنها کوهنوردی نکنید» به «کوهنوردی همراه دیگران امنتر است؛ اگر تازه شروع کردهاید، با یک باشگاه یا راهنمای محلی همراه شوید» تبدیل شد. آدمها با دلیل بهتر قانع میشوند تا با سرزنش.
کجا نباید فقط به این اپ تکیه کرد؟
- ساعات بازدید، قیمت و مجوز کمپینگ و ماهیگیری: از مراجع رسمی استعلام کنید.
- دقت توضیحها: متخصص گردشگری هنوز داده را بازبینی نکرده است.
- زمان قطار، اتوبوس و هواپیما: تخمینی است، نه جدول رسمی.
- شرایط اضطراری: اورژانس ۱۱۵، پلیس ۱۱۰ و هلال احمر ۱۱۲.
از ساخت اپ با هوش مصنوعی چه یاد گرفتیم؟
- مسئله را در یک جمله با محدودیتهایش بنویسید، بعد سراغ هوش مصنوعی بروید.
- متن روان را درست فرض نکنید؛ عدد، تاریخ و مکان را با منبع مقایسه کنید.
- برای محاسبههای حساس، دو روش مستقل را با هم بسنجید.
- روی گوشی واقعی و کلیکبهکلیک آزمون بگیرید؛ بیشتر اشکالها همانجا پیدا شد.
- بگویید کجا از هوش مصنوعی استفاده کردهاید؛ راهنمای گوگل هم شفافیت را توصیه میکند.
اپ را از کجا بگیرم؟
«کجا بریم؟» رایگان است و مستقیم از صفحهی «کجا بریم؟» دانلود میشود؛ سیاست حریم خصوصی آن هم همانجاست. نمونهی دیگری از همین روش، ساخت اپ آفلاین ایمنی گیاهان با هوش مصنوعی است. اگر کنجکاوید یک نفر چطور چند اپ فارسی و آفلاین ساخته، نمونهکار اپهای فارسی و آفلاین را بخوانید.
سؤالات متداول
هوش مصنوعی در ساخت «کجا بریم؟» دقیقاً چه کرد؟
کد اپ، پیشنویس دادهها و اسکریپتهای آزمون را نوشت و مختصات و تاریخها را خودکار با منبع مقایسه کرد. هدف، تصمیمهای اصلی، دیدن اشتباهها و انتشار با انسان ماند.
اطلاعات «کجا بریم؟» چقدر قابل اعتماد است؟
مختصات با ویکیپدیا و سالهای ثبت یونسکو با سایت رسمی یونسکو مقایسه شد و موارد مشکوک حذف شد. با این حال متخصص گردشگری هنوز آن را بازبینی نکرده و برای مجوزها و ساعات بازدید باید از مراجع رسمی پرسید.
آیا «کجا بریم؟» بدون اینترنت کار میکند؟
بیشتر بخشهایش بله: استانها، غذاها، جشنها، ایمنی، طلوع و غروب، کوله و قطبنما آفلایناند. فقط هوای زنده، نقشهی کوچک و مسیر دقیق ماشین اینترنت میخواهند.
چرا «کجا بریم؟» رایگان است؟
پروژهای عامالمنفعه برای ایمنی و راحتی سفر خانوادهها و کولهگردهاست. اشتراک، تبلیغ و فروش داده ندارد و کدش با مجوز MIT آزاد است.